Szczepienia ochronne przeciwko ostrym chorobom zakaźnym wieku dziecięcego mają uchronić dziecko przed zachorowaniem na gruźlicę, błonicę, krztusiec, tężec, chorobę Heinego-Medina i odrę. Przed okresem wprowadzenia szczepień ochronnych zachorowanie i przebycie wyżej wymienionych chorób zakaźnych łączyło się z bardzo dużą śmiertelnością (błonica, tężec), lub trwałym kalectwem, np. po przebyciu choroby Heinego-Medina, czy gruźliczego zapalenia opon móz-gowo-rdzeniowych, lub też komplikacjami po przebyciu odry czy krztuśca. Dzięki systematycznie prowadzonym szczepieniom ochronnym nie spotyka się dziś (lub tylko sporadycznie w skali krajowej) zachorowań na błonicę (dyfteryt) i chorobę Heinego-Medina. Dobrodziejstwo szczepień jest niewątpliwe i niepodważalne. Szczepienia mają charakter powszechny i obowiązkowy. Termin szczepień określa tzw. kalendarz szczepień, według którego są prowadzone okresowe szczepienia przez poradnie dziecięce i płacówki higieny szkolnej.
Racjonalne odżywianie niemowląt polega na karmieniu piersią i unikaniu zbyt wczesnego, przed 6 miesiącem, wprowadzania do diety obcych białek zwierzęcych: jaj, serów, mięsa i wywarów mięsnych, a także białka roślinnego, zawartego w ziarnach pszenicy, oraz soków, owoców i warzyw. Korzyści wynikające z karmienia naturalnego w pierwszych 6 miesiącach życia są ogromne, a pokarmu matki nie może zastąpić żaden inny pokarm. Racjonalne odżywianie dziecka w wieku przedszkolnym i szkolnym polega na stosowaniu diety o pełnym pokryciu energetycznym, białkowym, węglowodanowym, tłuszczowym i wodnym, odpowiednim do wieku dziecka i tempa jego wzrostu. Diety zasobnej w składniki mineralne: wapń, potas, fosfor, żelazo i inne. Stosowania niezbędnych witamin: A, B com-plex, C oraz witaminy D (przciwkrzywi-czej), szczególnie u niemowląt (p. s. 158). Racjonalne odżywianie polega również na unikaniu nadmiaru białka i energii w diecie. U niemowląt w odżywianiu sztucznym i u dzieci w następnych latach życia nadmiar energii w diecie sprzyja rozwojowi nadwagi, tj. zwiększeniu wagi ciała po wyżej 15% należnej wagi w stosunku do aktualnego wzrostu i wieku, oraz otyłości, tj. zwiększeniu wagi powyżej 25% wagi ciała w stosunku do aktualnego wzrostu i wieku. Nadwaga i otyłość nie są objawami dobrego stanu zdrowia, a dzieci otyłe częściej chorują na choroby układu oddechowego.
Korzystne czynniki dla rozwoju dziecka
Niepowikłany przebieg ciąży i porodu, urodzenie dziecka donoszonego, bez wad rozwojowych, z wagą ciała ponad 3000 g powinny zapewniać prawidłowy dalszy przebieg rozwoju dziecka. Wymaga to jednak spełnienia kilku podstawowych warunków, które o tym zadecydują, a mianowicie: odpowiednie do wieku dziecka odżywianie, przestrzeganie zasad higieny, szczepienia ochronne, dobre warunki mieszkaniowe, ruch na świeżym powietrzu oraz dobra zgodna rodzina.
Duże znaczenie i pomoc dla kobiety ciężarnej ma szkoła rodzenia, regularne badania lekarskie, kontrolne badania laboratoryjne (krew, mocz, grupa krwi, czynnik Rh u matki i ojca i inne). Jedna strona działalności zapobiegawczej — to zwalczanie u matki niedokrwistości i nadciśnienia, racjonalne żywienie, higieniczny tryb życia. Druga strona — to istniejące z mocy prawa przywileje kobiety ciężarnej: odsunięcie od pracy szkodliwej dla zdrowia i przejście na oddział pracy chronionej. Unikanie kontaktów z osobami chorymi i bardzo ostrożne stosowanie leków mają w tym okresie duże znaczenie. Jeśli z wywiadu wynika, że w najbliższej rodzinie występują choroby uwarunkowane ro-dzinnie (dziedzicznie), należy korzystać z porady w poradni genetycznej.
Wcześniaki łatwo oziębiają się z powodu słabej regulacji temperatury ciała. U wcześniaka w pierwszych miesiącach życia często rozwija się niedokrwis-tość i krzywica; wynika to z tego, że mają one mniejsze zapasy żelaza, wapnia, fosforu i witaminy D, które gromadzą się u płodu pod koniec donoszonej ciąży. Należy podkreślić, że wiele szkodliwych czynników stwarzających niebezpieczeństwo dla życia i zdrowia dziecka w okresie życia płodowego, można wyeliminować przez odpowiednie postępowanie zapobiegawcze, to znaczy profilaktykę przed-urodzeniową (prenatalną). W tym celu zorganizowane są poradnie K w miastach i poradnie C dla ciężarnych w środowisku wiejskim.