Szczepienia ochronne przeciwko ost­rym chorobom zakaźnym wieku dziecięce­go mają uchronić dziecko przed zachoro­waniem na gruźlicę, błonicę, krztusiec, tężec, chorobę Heinego-Medina i odrę. Przed okresem wprowadzenia szczepień ochronnych zachorowanie i przebycie wy­żej wymienionych chorób zakaźnych łą­czyło się z bardzo dużą śmiertelnością (błonica, tężec), lub trwałym kalectwem, np. po przebyciu choroby Heinego-Medi­na, czy gruźliczego zapalenia opon móz-gowo-rdzeniowych, lub też komplikacjami po przebyciu odry czy krztuśca. Dzięki systematycznie prowadzonym szczepie­niom ochronnym nie spotyka się dziś (lub tylko sporadycznie w skali krajowej) za­chorowań na błonicę (dyfteryt) i chorobę Heinego-Medina. Dobrodziejstwo szcze­pień jest niewątpliwe i niepodważalne. Szczepienia mają charakter powszechny i obowiązkowy. Termin szczepień określa tzw. kalendarz szczepień, według którego są prowadzone okresowe szczepienia przez poradnie dziecięce i płacówki higie­ny szkolnej.

Racjonalne odżywianie niemowląt po­lega na karmieniu piersią i unikaniu zbyt wczesnego, przed 6 miesiącem, wprowa­dzania do diety obcych białek zwierzę­cych: jaj, serów, mięsa i wywarów mięs­nych, a także białka roślinnego, zawartego w ziarnach pszenicy, oraz soków, owoców i warzyw. Korzyści wynikające z karmienia naturalnego w pierwszych 6 miesiącach życia są ogromne, a pokarmu matki nie może zastąpić żaden inny pokarm. Racjonalne odżywianie dziecka w wieku przedszkolnym i szkolnym polega na sto­sowaniu diety o pełnym pokryciu ener­getycznym, białkowym, węglowodano­wym, tłuszczowym i wodnym, odpowied­nim do wieku dziecka i tempa jego wzros­tu. Diety zasobnej w składniki mineralne: wapń, potas, fosfor, żelazo i inne. Stoso­wania niezbędnych witamin: A, B com-plex, C oraz witaminy D (przciwkrzywi-czej), szczególnie u niemowląt (p. s. 158). Racjonalne odżywianie polega również na unikaniu nadmiaru białka i energii w die­cie. U niemowląt w odżywianiu sztucznym i u dzieci w następnych latach życia nad­miar energii w diecie sprzyja rozwojowi nadwagi, tj. zwiększeniu wagi ciała po wyżej 15% należnej wagi w stosunku do aktualnego wzrostu i wieku, oraz otyłości, tj. zwiększeniu wagi powyżej 25% wagi ciała w stosunku do aktualnego wzrostu i wieku. Nadwaga i otyłość nie są ob­jawami dobrego stanu zdrowia, a dzieci otyłe częściej chorują na choroby układu oddechowego.

Korzystne czynniki dla rozwoju dziecka

Niepowikłany przebieg ciąży i porodu, urodzenie dziecka donoszonego, bez wad rozwojowych, z wagą ciała ponad 3000 g powinny zapewniać prawidłowy dalszy przebieg rozwoju dziecka. Wymaga to jed­nak spełnienia kilku podstawowych wa­runków, które o tym zadecydują, a miano­wicie: odpowiednie do wieku dziecka od­żywianie, przestrzeganie zasad higieny, szczepienia ochronne, dobre warunki mie­szkaniowe, ruch na świeżym powietrzu oraz dobra zgodna rodzina.

Duże znaczenie i pomoc dla kobiety ciężarnej ma szkoła rodzenia, regu­larne badania lekarskie, kontrolne badania laboratoryjne (krew, mocz, grupa krwi, czynnik Rh u matki i ojca i inne). Jedna strona działalności zapobiegawczej — to zwalczanie u matki niedokrwistości i nad­ciśnienia, racjonalne żywienie, higieniczny tryb życia. Druga strona — to istniejące z mocy prawa przywileje kobiety ciężarnej: odsunięcie od pracy szkodliwej dla zdro­wia i przejście na oddział pracy chronionej. Unikanie kontaktów z osobami chorymi i bardzo ostrożne stosowanie leków mają w tym okresie duże znaczenie. Jeśli z wy­wiadu wynika, że w najbliższej rodzinie występują choroby uwarunkowane ro-dzinnie (dziedzicznie), należy korzystać z porady w poradni genetycznej.

Wcześniaki łatwo oziębiają się z powodu słabej regulacji temperatury ciała. U wcześniaka w pierwszych miesią­cach życia często rozwija się niedokrwis-tość i krzywica; wynika to z tego, że mają one mniejsze zapasy żelaza, wapnia, fosforu i witaminy D, które gromadzą się u płodu pod koniec donoszonej ciąży. Należy podkreślić, że wiele szkodliwych czynników stwarzających niebezpieczeńs­two dla życia i zdrowia dziecka w okresie życia płodowego, można wyeliminować przez odpowiednie postępowanie zapo­biegawcze, to znaczy profilaktykę przed-urodzeniową (prenatalną). W tym celu zorganizowane są poradnie K w miastach i poradnie C dla ciężarnych w środowisku wiejskim.